← Wszystkie wpisy
MarketingPsychologia

Black Week: 7 najczęstszych ściem. Jak sklepy robią z nas łowców pozornych okazji?

Zadowolony kupujący przy laptopie i torby zakupowe na sznurkach. Napis: Black Week. 7 zakupowych pułapek.

Jaki jest najwyższy poziom manipulacji? Kiedy jesteś przekonany, że to był Twój własny pomysł.

Właśnie tak działa wiele sztuczek wykorzystywanych podczas Black Week. Dokładasz coś do koszyka, żeby oszczędzić na dostawie. Kupujesz natychmiast, bo zaraz skończy się okazja. Na koniec jesteś z siebie zadowolony, bo przecież zrobiłeś świetny interes.

Łatwo poczuć się sprytnym - ale sprytny to jest ten, komu właśnie przelałeś pieniądze.

Pracuję w marketingu od ponad 12 lat i wiem, jak sposób przedstawienia oferty wpływa na decyzje zakupowe. Pokażę Ci siedem mechanizmów, które warto znać przed zakupami. Na konkretnych danych i przykładach wyjaśnię, jak działają, a przede wszystkim, jak się przed nimi ustrzec.

1. Rabat od ceny, którą wygodnie było pokazać

Mechanizm

Widzisz przekreślone 1000 zł i obok aktualną cenę 700 zł. Wniosek jest prosty - zaoszczędzisz 300 zł!

Więc wydajesz 700 zł na coś, co nie było Ci potrzebne, żeby zaoszczędzić 300 zł, co już samo w sobie jest bez sensu. Ale ten zakup jest jeszcze bardziej bez sensu, ponieważ rabat to ściema.

W Polsce najniższa cena z 30 dni przed obniżką jest podstawowym punktem odniesienia przy informowaniu o rabacie. Ale ten przepis nie zawsze działa.

W kontroli 314 sprzedawców podczas Black Friday i Cyber Monday 2025 aż 30% błędnie prezentowało rabaty. [1]

Gorzka rzeczywistość

  • Komisja Europejska opisała produkt, który przed Black Friday kosztował 19,48 euro. Podczas wyprzedaży podrożał do 21,66 euro. Sklep pokazał jednak cenę odniesienia 28,81 euro i ogłosił rabat 24%. Podwyżka o około 11% została przedstawiona jako obniżka. [2]
  • W styczniu 2026 r. UOKiK ogłosił kary w łącznej wysokości blisko 37 mln zł dla Zalando i operatora Temu za nieprawidłowości w informowaniu o obniżkach. W przypadku Zalando wskazał między innymi zmienianie prezentowanej najniższej ceny z 30 dni przy niezmienionej cenie sprzedaży. W komunikacie decyzje opisano jako nieprawomocne. [4]

Wykorzystane efekty psychologiczne

  • Efekt zakotwiczenia: pierwsza pokazana kwota wpływa na ocenę kolejnej - jest punktem odniesienia. Im wyższa kotwica, tym łatwiej uznać cenę obok za korzystną. [11]

Jak się przed tym ustrzec?

  • Sprawdź najniższą cenę z 30 dni przed obniżką i historię ceny produktu. [3]
  • Porównaj końcową cenę tego samego modelu w innych sklepach. Oceniaj kwotę, którą zapłacisz, zamiast sugerować się wielkością procentu. Produkt przeceniony w drogim sklepie nadal może kosztować więcej niż gdzie indziej bez promocji. [3]

2. Przekonanie, że kolejnej takiej okazji nie będzie

Mechanizm

Black Friday jest przedstawiany jako wyjątkowy moment na zakupy. Jeśli odpuścisz, możesz mieć poczucie, że tracisz szansę. W ten sposób zakup, którego wcześniej nie planowałeś, zaczyna wyglądać jak rozsądne zabezpieczenie przed przyszłym wydatkiem.

Gorzka rzeczywistość

  • Which? prześledziło ceny 175 produktów u ośmiu dużych sprzedawców, od maja 2024 do maja 2025. Aż 83% badanych produktów było dostępnych w tej samej lub niższej cenie poza czterotygodniowym okresem Black Friday. [5]
  • Robot sprzątający Samsung Jet Bot w John Lewis kosztował w Black Friday 350 funtów. Przez 29 dni w maju i czerwcu tego samego roku można go było kupić za 299 funtów. [5]

Wykorzystane efekty psychologiczne

  • FOMO, czyli obawa przed przegapieniem okazji: myśl o tym, że oferta może zniknąć, staje się powodem zakupu. [10]
  • Niechęć do straty: rezygnację z rabatu zaczynasz odczuwać jak utratę pieniędzy, choć jeszcze niczego nie kupiłeś.

Jak się przed tym ustrzec?

  • Przed wyprzedażą zapisz, czego potrzebujesz i ile maksymalnie chcesz za to zapłacić.
  • Sprawdź historię ceny. Przy nieplanowanym zakupie odłóż decyzję do następnego dnia i zobacz, czy nadal chcesz ten produkt.

3. Licznik, który odmierza czas do kolejnego licznika

Mechanizm

„Oferta kończy się za osiem minut”. Zaczynasz się spieszyć. Zamiast spokojnie sprawdzić produkt, próbujesz zdążyć przed końcem odliczania. Jeśli po wyzerowaniu licznik rusza od nowa, a oferta pozostaje taka sama, pośpiech został wywołany sztucznie.

Gorzka rzeczywistość

W unijnej kontroli handlu internetowego przeprowadzonej w 2022 r., której wyniki opublikowano w styczniu 2023 r., fałszywe liczniki wykryto na 42 z 399 sprawdzonych stron. [2] Wyobraź sobie, że licznik pokazuje ostatnią minutę promocji. Czekasz, odświeżasz stronę i znowu masz dziesięć minut na zakup. Cena się nie zmieniła. Zmieniło się tylko odliczanie.

Wykorzystane efekty psychologiczne

  • Presja czasu: poczucie, że musisz zdecydować natychmiast, utrudnia porównanie ofert i spokojne sprawdzenie warunków. [14]
  • Obawa przed utratą okazji: zbliżające się zero podsuwa myśl, że za chwilę będzie za późno.

Jak się przed tym ustrzec?

  • Sprawdź w warunkach promocji, kiedy rzeczywiście się kończy. Zobacz, co dzieje się po wyzerowaniu licznika.
  • Przed kliknięciem porównaj cenę w innym sklepie. Jeśli nie masz czasu sprawdzić produktu, odłóż zakup.

4. Ostatnie sztuki i konkurenci, których nie widzisz

Mechanizm

„Zostały tylko dwie sztuki”. „Ten produkt ogląda właśnie dwadzieścia osób”. Masz poczuć, że ktoś zaraz sprzątnie Ci go sprzed nosa. Wymyślony niedobór albo fikcyjne zainteresowanie przyspieszają decyzję, zanim zdążysz zastanowić się nad potrzebą zakupu.

Gorzka rzeczywistość

W kontroli Black Friday i Cyber Monday 2025 presję czasu lub ograniczonej dostępności stosowało 18% sprawdzonych sprzedawców. Ponad połowa tych przypadków wyglądała na wprowadzające w błąd. [1]

Przykładowy komunikat „została ostatnia sztuka” połączony z informacją o wielu oglądających tworzy wrażenie wyścigu. Produkt zaczyna interesować Cię bardziej, bo za chwilę może trafić do kogoś innego.

Wykorzystane efekty psychologiczne

  • Efekt niedostępności: ograniczona liczba sztuk może zwiększać postrzeganą atrakcyjność produktu. [9]
  • Społeczny dowód słuszności: zainteresowanie innych podsuwa myśl, że produkt musi być wart uwagi.

Jak się przed tym ustrzec?

  • Sprawdź dostępność tego samego produktu u innych sprzedawców. Ostatnia sztuka w jednym sklepie nie musi oznaczać ostatniej na rynku.
  • Zapytaj siebie, czy kupiłbyś go również wtedy, gdyby sklep pokazywał tysiąc dostępnych sztuk i żadnych oglądających.

5. Dodatki, które już ktoś za Ciebie wybrał

Mechanizm

Wybierasz produkt i przechodzisz do koszyka. Dodatkowa ochrona lub płatne akcesorium są już zaznaczone. Sklep korzysta z tego, że możesz przeoczyć tę pozycję albo uznać ją za standardowy element zamówienia.

Gorzka rzeczywistość

W unijnej kontroli Black Friday i Cyber Monday 2025 aż 36% sprzedawców próbowało dodawać do koszyków opcjonalne produkty. Spośród tej grupy 40% robiło to bez wyraźnego zapytania o zgodę. To około 14% wszystkich kontrolowanych sprzedawców. [1]

Wyobraź sobie słuchawki za 299 zł. W koszyku pojawia się zaznaczona ochrona za 39 zł. Jeśli jej nie usuniesz, zapłacisz 338 zł, choć wybrałeś ofertę za 299 zł.

Wykorzystane efekty psychologiczne

  • Efekt opcji domyślnej: łatwiej pozostawić gotowe ustawienie, niż je zmienić. Sklep zarabia, kiedy zaakceptujesz to, co zaznaczył za Ciebie. [8]

Jak się przed tym ustrzec?

  • Przed płatnością przeczytaj każdą pozycję koszyka i sprawdź zaznaczone pola.
  • Porównaj sumę z ceną wybranego produktu. Usuń dodatki, których sam świadomie nie wybrałeś.

6. Cena rosnąca w drodze do płatności

Mechanizm

Najpierw widzisz atrakcyjną cenę. Wybierasz wariant i wypełniasz formularz. Dopiero na końcu pojawia się obowiązkowa dopłata. Masz już za sobą kilka minut pracy, więc łatwiej machnąć ręką i zapłacić, niż zaczynać poszukiwania od nowa.

Gorzka rzeczywistość

Późne ujawnianie dodatkowych kosztów, określane jako drip pricing, wykryto u 10% sprzedawców objętych kontrolą Black Friday 2025. [1]

Wyobraź sobie produkt reklamowany za 199 zł. Dopiero przed płatnością pojawia się obowiązkowa opłata obsługowa 19 zł. Ostatecznie płacisz 218 zł. Oferta, którą wybrałeś jako najtańszą, może już przegrywać z konkurencją.

Wykorzystane efekty psychologiczne

  • Niechęć do ponownego szukania oferty: akceptujesz dopłatę, żeby uniknąć kolejnego porównywania sklepów i wypełniania formularzy. [7]
  • Usprawiedliwianie wcześniejszego wyboru: przekonujesz siebie, że oferta nadal jest dobra, a konkurencja pewnie dolicza podobne opłaty. [7]

Jak się przed tym ustrzec?

  • Zanim poświęcisz czas na formularz, sprawdź koszty dostawy i dodatkowe opłaty.
  • Gdy pojawi się dopłata, porównaj pełną kwotę z konkurencją. Czas spędzony na formularzu nie zmniejsza rachunku.

7. Darmowa dostawa, za którą płacisz większym zakupem

Mechanizm

„Brakuje Ci tylko 40 zł do darmowej dostawy”. Nagle zaczynasz szukać czegoś do dołożenia. Twoim celem staje się przekroczenie progu, choć początkowo chciałeś po prostu kupić konkretny produkt.

Gorzka rzeczywistość

W badaniu zleconym przez FedEx, obejmującym 2103 amerykańskich konsumentów, 81% deklarowało gotowość do zwiększenia zakupów, żeby uniknąć kosztu dostawy. [6]

Potrzebny produkt kosztuje 160 zł, a dostawa 15 zł. Razem 175 zł. Dokładasz zbędny produkt za 45 zł i dostajesz darmową przesyłkę. Rachunek wynosi 205 zł. Z konta znika o 30 zł więcej.

Wykorzystane efekty psychologiczne

  • Księgowanie mentalne: osobno oceniasz pieniądze wydane na produkt i na dostawę. Łatwiej zaakceptować większy zakup niż zapłacić za przesyłkę. [12]
  • Przyciąganie przez „gratis”: darmowa dostawa skupia uwagę na unikniętej opłacie i odsuwa na bok koszt dodatkowego produktu. [13]

Jak się przed tym ustrzec?

  • Policz oba warianty: potrzebne zakupy z płatną dostawą oraz większy koszyk z darmową.
  • Dokładaj wyłącznie rzeczy, które i tak zamierzałeś kupić. Jeśli dodatek jest zbędny, zapłać za dostawę i zachowaj różnicę.

Jak kupować, żeby promocja służyła Tobie?

Najprościej przygotować się przed wejściem do sklepu. Zapisać, czego potrzebujesz, i ustalić maksymalną cenę. Wtedy masz własny punkt odniesienia, zanim reklama podsunie Ci swój.

Przy większym zakupie sprawdź historię ceny oraz dokładny model. Porównaj końcowy koszt zamówienia z dostawą i dodatkami. Jeśli cały pośpiech wynika z migającego licznika, daj sobie chwilę na sprawdzenie oferty.

I zadaj sobie jedno pytanie: czy chciałem to kupić, zanim zobaczyłem promocję?

Można trafić na świetny rabat i rozsądnie wydać pieniądze. Można też kupić coś niepotrzebnego za 700 zł zamiast tysiąca i cieszyć się z zaoszczędzonych trzystu. Tyle że z konta nadal zniknęło siedemset.

Pytania o promocje na Black Week

Jak sprawdzić, czy promocja na Black Week jest prawdziwa?

Sprawdź najniższą cenę z 30 dni przed obniżką, historię ceny oraz koszt tego samego modelu w innych sklepach. Porównuj pełną kwotę z dostawą i dodatkami.

Co oznacza licznik, który po zakończeniu rusza od nowa?

Jeśli oferta pozostaje taka sama, odliczanie tworzy sztuczny powód do pośpiechu. Sprawdź rzeczywisty termin w warunkach promocji i porównaj ofertę przed zakupem.

Czy warto dokładać do darmowej dostawy?

Policz pełny koszt obu wariantów. Jeśli dokładasz zbędny produkt za 45 zł, żeby uniknąć dostawy za 15 zł, wydajesz o 30 zł więcej.

Dlaczego akceptujemy dopłaty ujawniane na końcu zakupów?

Ponowne szukanie oferty wymaga czasu. Do tego możemy usprawiedliwiać wcześniejszy wybór, przekonując siebie, że inne sklepy doliczą podobne opłaty.

Źródła

  1. Komisja Europejska, wyniki kontroli praktyk cenowych podczas Black Friday i Cyber Monday 2025, publikacja 26.03.2026.
  2. Komisja Europejska, Sweeps: kontrola Black Friday 2022 i kontrola dark patterns 2022, wyniki tej drugiej opublikowane w 2023 r.
  3. UOKiK, W Black Friday jasne ceny, 20.11.2023.
  4. UOKiK, Obniżka jaka jest, każdy widzi? Niekoniecznie. Najniższa cena z 30 dni przed obniżką: kary dla Zalando i Temu, 12.01.2026.
  5. Which?, Don’t believe the hype: Most Black Friday deals the same price or cheaper at other times of the year, 25.11.2025. Analiza cen od maja 2024 do maja 2025.
  6. FedEx, Bridging the e-commerce divide: Meeting consumer demands with merchant offerings, raport z 2024 r. Próba: 2103 konsumentów i 510 sprzedawców w USA.
  7. Santana, S., Dallas, S. K., Morwitz, V. G. (2020). Consumer Reactions to Drip Pricing. Marketing Science, 39(1), 188–210.
  8. Jachimowicz, J. M., Duncan, S., Weber, E. U., Johnson, E. J. (2019). When and why defaults influence decisions: a meta-analysis of default effects. Behavioural Public Policy, 3(2), 159–186.
  9. Barton, B., Zlatevska, N., Oppewal, H. (2022). Scarcity tactics in marketing: A meta-analysis of product scarcity effects on consumer purchase intentions. Journal of Retailing, 98(4), 741–758.
  10. Good, M. C., Hyman, M. R. (2021). Direct and indirect effects of fear-of-missing-out appeals on purchase likelihood. Journal of Consumer Behaviour, 20(3), 564–576.
  11. Zong, Y., Guo, X. (2022). An Experimental Study on Anchoring Effect of Consumers’ Price Judgment Based on Consumers’ Experiencing Scenes. Frontiers in Psychology, 13, 794135.
  12. Thaler, R. H. (1999). Mental accounting matters. Journal of Behavioral Decision Making, 12(3), 183–206.
  13. Shampanier, K., Mazar, N., Ariely, D. (2007). Zero as a Special Price: The True Value of Free Products. Marketing Science, 26(6), 742–757.
  14. Hmurovic, J., Lamberton, C., Goldsmith, K. (2023). Examining the Efficacy of Time Scarcity Marketing Promotions in Online Retail. Journal of Marketing Research, 60(2), 299–328.

Porozmawiajmy
o Twojej firmie.

Napisz, a odezwę się w ciągu 24 godzin i ustalimy termin rozmowy.

Pierwsze spotkanie jest bezpłatne.

Możesz też napisać bezpośrednio:

JakubPiotrGolebiowski@gmail.com